Bogol – co to znaczy? Wyjaśnienie popularnego slangu

Bogol to lekceważące określenie człowieka bardzo zamożnego, które na stałe weszło do polskiego slangu. Oznacza po prostu bogacza lub osobę dysponującą dużymi pieniędzmi, ale niemal zawsze wypowiadane jest z przekąsem, ironią albo zazdrością. W dalszej części artykułu szczegółowo wyjaśniamy, skąd się wzięło to słowo i jak zmienia się jego wydźwięk w zależności od kontekstu.

Czym jest bogol?

Podstawowa definicja, opublikowana w serwisie SLANG.PL, mówi wprost: bogol to bogacz. To określenie osoby wyjątkowo zamożnej, często używane przez tych, którzy patrzą na taki status z dystansem. Nie chodzi przy tym wyłącznie o suchy opis stanu konta. Samo słowo niesie ze sobą domieszkę emocji – od podziwu po niechęć.

Bogol to inaczej bogacz, osoba bardzo zamożna. Określenie to ma zabarwienie lekceważące i często używane jest z przekąsem.

W słownikach slangu znajdziemy też bardziej ironiczną wersję. Jeden z użytkowników internetu określił mianem bogola kogoś, „kim nigdy nie będziesz”. W tej definicji podkreśla się, że bogaty finansowo jest także mentalnie i góruje statusem nad całą resztą społeczeństwa. Wyraźnie widać tu sarkastyczny ton, który idealnie oddaje uliczny charakter wyrazu. Autor opracowania podstawowej definicji, Andrzej Szymański, kulturoznawca współtworzący serwis, dbał, by uchwycić ten właśnie odcień znaczeniowy. Treść oficjalnej definicji została zweryfikowana przez redakcję Slang.pl, a sama strona odnotowuje ostatnią aktualizację hasła 28 lutego 2023 roku oraz oryginalną publikację 21 września 2018 roku.

Termin ten ma także swoją formę pochodną – bogolka, która prawdopodobnie stanowi zdrobnienie lub żeński odpowiednik. Choć jest mniej popularna, również funkcjonuje w sieciowych słownikach jako pokrewne hasło.

Skąd wzięło się to określenie?

Geneza słowa nie jest do końca jasna, ale można podejrzewać proste źródłosłów. Najpewniej powstało ono jako zgrubienie lub żartobliwa modyfikacja neutralnego wyrazu „bogacz”. Dodanie końcówki „-ol” nadało mu charakterystycznego dla slangu, rubasznego brzmienia. Podobnych przekształceń jest w mowie potocznej znacznie więcej.

Bardzo ciekawym tropem jest jednak użycie gwarowe. Okazuje się, że słowo bogol odnotowano już znacznie wcześniej na terenie księstwa łowickiego. W tamtejszym dialekcie oznaczało ono po prostu bogacza i prawdopodobnie nie miało jeszcze tak wyraźnego, lekceważącego zabarwienia.

W gwarze księstwa łowickiego bogol to po prostu bogacz, co potwierdzają źródła naukowe, takie jak opracowanie „Dialekty a język ogólnopolski” Haliny Konecznej z 1949 roku.

Naukowe potwierdzenie znajdziemy w artykule Haliny Konecznej „Dialekty a język ogólnopolski”, opublikowanym w „Poradniku Językowym” nr 2 z 1949 roku na stronie 4. Badaczka wskazała to słowo jako przykład regionalizmu z okolic Łowicza. Trudno stwierdzić, czy współczesny slang zapożyczył je wprost z gwary, czy też oba warianty rozwinęły się niezależnie. Samo podobieństwo jest jednak uderzające i sprawia, że etymologia wyrazu staje się bardziej złożona.

Jak używać słowa bogol?

Słowo najczęściej pojawia się w spontanicznych, towarzyskich rozmowach. Jego wydźwięk zależy od intonacji i kontekstu. Czasem jest to neutralne stwierdzenie faktu, kiedy indziej wyraz zawiści, a bywa też żartobliwym zaczepieniem. Aby lepiej zobrazować jego zastosowanie, warto przyjrzeć się kilku typowym sytuacjom:

• Komentarz na widok drogiego samochodu: „Widziałeś tę furę sąsiada? Niezły z niego bogol.”
• Rozmowa o czyichś kosztownych wakacjach: „Kolejny wyjazd na Malediwy? Prawdziwy bogol.”
• Pełna ironii uwaga o znajomym, który dostaje wszystko od rodziców: „No taki to bogol, wszystko od starych ma.”
• Dyskusja przy okazji luksusowych zakupów innej osoby: „Za ten zegarek dał fortunę. Ale bogol!”

W przytoczonych przykładach widać, że wyraz prawie nigdy nie jest całkiem obojętny. Nawet jeśli mówiący nie odczuwa silnej zazdrości, to w wypowiedzi pobrzmiewa nuta rozbawienia lub dystansu. W bardziej emocjonalnych sytuacjach do określenia dodawane bywają wulgaryzmy, co jednoznacznie sygnalizuje gniew lub frustrację.

Inne znaczenia i odcienie bogola

Słowo bywa też używane w formie całkowicie sarkastycznej definicji. Ta wyjątkowo gorzka wersja, pochodząca z anonimowych wpisów internetowych, przedstawia bogola jako istotę niedoścignioną. Opisuje go jako bogatego finansowo i mentalnie, górującego statusem nad resztą. To już czysta, nieco gorzka ironia, która podkreśla nie tylko różnicę majątkową, ale też społeczną przepaść.

Z drugiej strony, jeśli spojrzymy na gwarę łowicką, wyraz nabiera cech archaicznych i zupełnie neutralnych. Tu nie ma ironii ani złości. Bogol w księstwie łowickim funkcjonował jako zwyczajne, lokalne słowo na określenie bogatego gospodarza czy sąsiada, bez ukrytego drugiego dna.

Należy odnotować, że na podobnej zasadzie tworzone są też inne słowa w slangu. Czasem te powiązania są czysto językowe, innym razem wynikają z tematyki. Przykładem obrazującym, jak mowa potoczna przetwarza pojęcia związane z pieniędzmi, może być termin patol.

Bogol a inne określenia finansowe w slangu

Zupełnie inny mechanizm słowotwórczy reprezentuje słowo patol. Nie ma ono nic wspólnego z bogactwem osoby, a bezpośrednio dotyczy kwoty. Oznacza bowiem tysiąc złotych i funkcjonuje jako potoczny, skrótowy liczebnik. Podobnie jak bogol, jest wyrazem wywodzącym się z mowy codziennej, szybkiej i skrótowej.

Jego użycie doskonale widać w cytatach z języka mówionego: narzekanie na cenę designerskiej kanapki za kilkadziesiąt patoli jest bardzo obrazowe. Podobnie stwierdzenie „Masz już 50 patoli, więc przenosisz się do miasta” pokazuje, że chodzi tu o środki gromadzone stopniowo, a nie o przypisanie komuś etykiety. Oba słowa – bogol i patol – mimo że odnoszą się do sfery finansów, opisują zupełnie inne zjawiska i mają odmienny ładunek emocjonalny.