Badanie KTG to jedno z najważniejszych narzędzi diagnostycznych stosowanych w końcowej fazie ciąży. Pozwala ocenić, czy dziecko w brzuchu czuje się dobrze i czy poród nie zagraża jego zdrowiu. Choć jest badaniem rutynowym, wiele przyszłych mam ma wątpliwości, kiedy powinno się je wykonać po raz pierwszy i co dokładnie ono obejmuje.
Kiedy wykonać pierwsze KTG w ciąży?
Moment wykonania pierwszego badania KTG zależy od przebiegu ciąży i decyzji lekarza prowadzącego. W przypadku ciąży fizjologicznej, bez powikłań, pierwsze KTG zaleca się zwykle między 38. a 39. tygodniem ciąży. U wielu kobiet badanie to jest przeprowadzane dopiero w dniu wyznaczonego terminu porodu.
Jednak jeśli ciąża jest zaliczana do grupy ryzyka, pierwsze KTG może być zalecone wcześniej – nawet od 25. tygodnia ciąży. Dotyczy to szczególnie ciąż mnogich, zagrożonych, z podejrzeniem wad serca płodu, przy cukrzycy ciążowej, nadciśnieniu tętniczym czy w przypadku urazów i krwawienia z dróg rodnych. W takich sytuacjach badanie może być powtarzane nawet co kilka dni.
Wskazania do wcześniejszego KTG
Lekarz może zlecić wcześniejsze wykonanie badania KTG w sytuacjach, które mogą sugerować ryzyko dla zdrowia dziecka. Oto niektóre z nich:
- zmniejszona lub brak odczuwalnych ruchów płodu po 20. tygodniu,
- ciąża mnoga,
- zdiagnozowane wady serca płodu,
- krwawienia w ciąży,
- cukrzyca ciążowa lub nadciśnienie,
- urazy brzucha lub inne powikłania ciąży.
Warto podkreślić, że niepokój matki co do dobrostanu dziecka również stanowi wskazanie do wykonania KTG. Kobieta może zgłosić się na izbę przyjęć lub do poradni, nawet bez skierowania od lekarza prowadzącego.
Na czym polega badanie KTG?
Badanie kardiotokograficzne jest całkowicie nieinwazyjne, bezpieczne dla matki i dziecka, a jednocześnie bardzo istotne z punktu widzenia oceny stanu płodu. KTG rejestruje tętno dziecka, skurcze macicy oraz – w niektórych przypadkach – ruchy płodu.
Do brzucha ciężarnej przypinane są dwie peloty – jedna mierzy czynność serca płodu, druga monitoruje aktywność skurczową macicy. Często kobieta trzyma również w dłoni przycisk, który naciska w momencie, gdy czuje ruchy dziecka. Zapis jest prezentowany na monitorze lub drukowany w postaci wykresu – kardiotokogramu.
Prawidłowe tętno płodu powinno mieścić się w zakresie 110–160 uderzeń na minutę, a jego zmienność (oscylacja) powinna wynosić 5–25 uderzeń na minutę.
Jak długo trwa KTG?
Standardowe badanie trwa zazwyczaj od 20 do 30 minut. W niektórych przypadkach, np. przy trudnościach z uzyskaniem wyraźnego zapisu lub w ciążach zagrożonych, lekarz może zdecydować o przedłużeniu badania nawet do godziny lub jego powtarzaniu cyklicznie.
Jak wygląda pozycja podczas badania?
Najczęściej kobieta leży na lewym boku, co zapobiega uciskowi żyły głównej dolnej i poprawia przepływ krwi do łożyska. Taka pozycja minimalizuje ryzyko fałszywych wyników tętna dziecka. Nie zaleca się zmieniania pozycji w trakcie badania, ponieważ może to zaburzyć zapis.
Jak przygotować się do badania KTG?
Choć do badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać, istnieje kilka zaleceń, które mogą wpłynąć na jakość zapisu. Najlepiej wykonać KTG 1–2 godziny po posiłku. Głodna matka może mieć obniżony poziom glukozy, co wpływa na aktywność dziecka – wtedy wynik może być niejednoznaczny lub suboptymalny.
Dodatkowo, warto zadbać o wygodny strój – najlepiej dwuczęściowy, ułatwiający dostęp do brzucha. W przypadku noszenia sukienki przyszła mama może zabrać ze sobą kocyk lub szal, by się okryć podczas badania.
Jak interpretować wynik KTG?
Ocena zapisu KTG należy do lekarza lub położnej. Choć ogólne zasady interpretacji są znane, tylko specjalista może zestawić wynik z historią ciąży i innymi objawami. Nieprawidłowy zapis nie zawsze oznacza coś złego – może być wynikiem np. ułożenia ciała czy fazy snu dziecka.
Najczęstsze parametry w zapisie KTG
Podczas analizy kardiotokogramu zwraca się uwagę na kilka elementów:
- częstość tętna płodu,
- akceleracje – czyli krótkotrwałe przyspieszenia tętna, zazwyczaj związane z ruchami dziecka,
- deceleracje – zwolnienia tętna, mogące świadczyć o problemach,
- oscylacja – zmienność rytmu serca w krótkim czasie,
- skurcze macicy – ich częstotliwość i siła.
W przypadku nieprawidłowych wyników lekarz może zlecić dodatkowe badania diagnostyczne lub nawet rozważyć wcześniejsze zakończenie ciąży, jeśli dobro dziecka jest zagrożone.
Czy KTG można wykonać w domu?
Dzięki rozwojowi technologii dostępne są przenośne aparaty KTG, które umożliwiają wykonanie badania w warunkach domowych. Te urządzenia, znane jako domowe KTG, są szczególnie polecane kobietom po poronieniach, z ciążą wysokiego ryzyka lub w przypadkach, gdy dostęp do placówek medycznych jest ograniczony.
Domowe aparaty dzielą się na dwie grupy:
- urządzenia profesjonalne z transmisją danych do centrum medycznego,
- prostsze monitory, które pozwalają jedynie na słuchanie tętna dziecka.
Warto jednak pamiętać, że nawet najlepszy domowy sprzęt nie zastąpi badania w placówce medycznej – każdy niepokojący wynik powinien być skonsultowany z lekarzem.
Dlaczego badanie KTG ma tak duże znaczenie?
Regularne monitorowanie dobrostanu płodu w ostatnich tygodniach ciąży ma ogromne znaczenie dla zdrowia dziecka. KTG pozwala wykryć niedotlenienie, infekcje wewnątrzmaciczne i inne zagrożenia, które bez tego badania mogłyby zostać przeoczone.
Wprowadzenie KTG do powszechnego użytku w opiece okołoporodowej przyczyniło się do spadku liczby zgonów noworodków na całym świecie. W wielu przypadkach to właśnie zapis KTG decyduje o dalszym postępowaniu lekarskim – może wpłynąć na decyzję o hospitalizacji, leczeniu lub przyspieszeniu porodu.
KTG to bezpieczne, nieinwazyjne i niebolesne badanie, które może uratować życie dziecka. Dlatego nie warto go bagatelizować, nawet jeśli ciąża przebiega bez komplikacji.
O co warto zapytać lekarza przed wykonaniem KTG?
Jeśli zbliżasz się do końca ciąży i do tej pory nie miałaś zleconego badania KTG, warto porozmawiać o tym ze swoim lekarzem prowadzącym. Warto zapytać m.in.:
- w którym tygodniu planowane jest pierwsze KTG,
- czy są jakieś indywidualne wskazania do wcześniejszego wykonania badania,
- jak często planowane są kolejne badania,
- czy istnieje możliwość wykonania KTG w domu,
- jak interpretować wyniki i co oznacza ewentualna konieczność powtórzenia badania.
Świadomość i zrozumienie celu badania KTG daje kobietom w ciąży większe poczucie bezpieczeństwa i kontroli nad przebiegiem ciąży. To narzędzie, które – odpowiednio wykorzystane – znacznie zwiększa szanse na bezpieczne rozwiązanie.
Co warto zapamietać?:
- Pierwsze badanie KTG zaleca się między 38. a 39. tygodniem ciąży w przypadku ciąży fizjologicznej; w ciążach wysokiego ryzyka może być wykonane już od 25. tygodnia.
- Wskazania do wcześniejszego KTG obejmują m.in. zmniejszoną aktywność płodu, ciążę mnogą, wady serca płodu, krwawienia oraz cukrzycę ciążową.
- Badanie KTG trwa zazwyczaj 20-30 minut, a jego wyniki są interpretowane przez lekarza lub położną, biorąc pod uwagę historię ciąży.
- KTG to nieinwazyjne badanie, które monitoruje tętno płodu oraz skurcze macicy, a jego prawidłowe tętno powinno wynosić 110-160 uderzeń na minutę.
- Domowe KTG jest dostępne, ale nie zastępuje badania w placówce medycznej; każdy niepokojący wynik należy skonsultować z lekarzem.
