Stylowa kobieta w jednoczęściowym stroju kąpielowym uśmiecha się na tle słonecznej plaży i turkusowego oceanu.

Badejki – co to znaczy? Wyjaśnienie pojęcia

Autor: Redakcja bobole.pl Opublikowano Czas czytania: 5 min

„Badejki” to regionalne określenie męskich kąpielówek, szczególnie używane w Poznaniu, Wielkopolsce oraz części Kujaw. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od niemieckiego czasownika „baden”, czyli „kąpać się”. Sprawdź, jak stosować to słowo, gdzie jest znane i jak je odmieniać.

Badejki – co to znaczy?

Badejki oznaczają męskie spodenki kąpielowe. Najczęściej chodzi o dopasowane kąpielówki w formie krótkich slipów, choć w mowie potocznej nazwą tą można objąć także krótkie, wzorzyste lub wielokolorowe spodenki przeznaczone na plażę i basen.

W standardowej polszczyźnie najbliższym odpowiednikiem są kąpielówki. „Badejki” należą jednak do słownictwa regionalnego, dlatego osoba z innej części kraju może nie znać tego wyrazu albo skojarzyć go z innym elementem garderoby. Rzadziej określenie bywa odnoszone do męskiej bielizny.

Badejki to regionalna nazwa męskich kąpielówek, a nie klapki, bielizna czy odzież sportowa.

Przykłady użycia

Wyraz pojawia się przede wszystkim w swobodnej rozmowie. Można powiedzieć: „Wziąłeś badejki na basen?” albo „Wyskoczył z namiotu w swoich ulubionych badejkach”. W przytoczonych zdaniach sens bez trudu podpowiada sytuacja – chodzi o strój do pływania.

W gwarze poznańskiej spotyka się także zdanie: „W badejkach do bimby się ładujesz?”. Bimba oznacza tramwaj, więc wypowiedź ma żartobliwy charakter i pokazuje, że regionalizm może występować w szerszym kontekście niż sama kąpiel.

Skąd pochodzi słowo „badejki”?

„Badejki” są charakterystycznym regionalizmem gwary poznańskiej. Używa się ich w Poznaniu i w znacznej części Wielkopolski, a znajomość tego określenia odnotowano również w okolicach Bydgoszczy, Inowrocławia i na zachodnich Kujawach.

Językoznawcy łączą ten wyraz z niemieckim czasownikiem „baden”, który znaczy „kąpać się”. Z tego powodu badejki zalicza się do germanizmów – zapożyczeń obecnych w gwarach terenów, gdzie przez wiele lat stykały się język polski i niemiecki.

Gwara poznańska zachowała wiele podobnych zapożyczeń. Przykładami są „bana” oznaczająca pociąg, „tytka” oznaczająca papierową torebkę oraz „ajzol”, czyli kawałek żelaza lub metalowy element. „Badejki” tworzą z nimi charakterystyczny zestaw regionalnych słów.

Gdzie mówi się „badejki”?

Najsilniejszy związek tego rzeczownika łączy się z Poznaniem i Wielkopolską, lecz jego zasięg nie kończy się na granicach miasta. Słowo znają także starsi mieszkańcy części Kujaw, zwłaszcza okolic Inowrocławia, oraz niektórych miejscowości położonych w pobliżu Bydgoszczy.

Regionalne wyrazy często pozostają żywe w rodzinnych rozmowach, lokalnych opowieściach i języku starszego pokolenia. Czy mieszkaniec Warszawy lub Krakowa od razu odgadłby ich znaczenie? Niekoniecznie – właśnie dlatego badejki stały się ciekawym przykładem zróżnicowania polszczyzny.

„Badejki” w teleturnieju „Milionerzy”

Popularność tego słowa wyraźnie wzrosła po emisji pytania w programie „Milionerzy”. Uczestnik Luk Kordas musiał wskazać, dokąd wybiera się poznaniak, który „założył badejki”. Odpowiedzi dotyczyły przyjęcia, łóżka, basenu i roweru.

Wrocławianin nie znał regionalnego znaczenia, ale skojarzył wyraz z obuwiem używanym nad wodą. Zaryzykował odpowiedź C, czyli „na basen”. Intuicja okazała się trafna, a pytanie było warte 75 000 zł. Telewizyjna sytuacja pokazała, że gwara może pojawić się w ogólnopolskim programie i zaskoczyć nawet osoby sprawnie posługujące się językiem polskim.

Jak odmieniać słowo „badejki”?

„Badejki” występują wyłącznie w liczbie mnogiej, podobnie jak niektóre nazwy ubrań. W słownikowym opisie mają rodzaj niemęskoosobowy. W codziennej wypowiedzi forma zależy od przypadku, dlatego poprawnie mówimy na przykład „kupić badejki”, „pływać w badejkach” albo „przyglądać się badejkom”.

Przypadek Pytanie Forma
Mianownik co? badejki
Dopełniacz czego? badejek
Celownik czemu? badejkom
Biernik co? badejki
Narzędnik czym? badejkami
Miejscownik o czym? badejkach
Wołacz — badejki

Przewiń tabelę w bok →

Nie używa się formy „badejka” jako liczby pojedynczej w podstawowym znaczeniu tego regionalizmu. Gdy trzeba wskazać jeden element stroju, można powiedzieć „jedne kąpielówki” albo po prostu „strój kąpielowy”. W niektórych miejscach występuje także wariant „badeje”, lecz forma „badejki” jest lepiej rozpoznawalna.

Gdzie udokumentowano „badejki”?

Hasło zostało opisane w „Słowniku gwary miejskiej Poznania”, redagowanym przez Monikę Gruchmanową i Bogdana Walczaka. Oznacza to, że nie jest to przypadkowe przejęzyczenie ani nowy slang, lecz wyraz odnotowany w opracowaniu dialektologicznym.

Regionalizm pojawia się również w słownikach poświęconych innym odmianom mowy lokalnej, między innymi w „Słowniku gwary grudziądzkiej” z 2024 roku oraz publikacjach dotyczących gwary gnieźnieńskiej, biskupiańskiej i hazackiej. Takie źródła pokazują, że słowo ma szerszy zasięg niż sam Poznań.

Współczesny użytkownik polszczyzny może spotkać je w rozmowie, tekście o gwarze albo wspomnieniu związanym z Wielkopolską. W sytuacji oficjalnej bezpieczniej użyć nazwy „kąpielówki”, natomiast „badejki” dobrze zachowują lokalny charakter wypowiedzi.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza słowo „badejki”?

To regionalne określenie męskich kąpielówek, zwykle odnoszące się do dopasowanych, krótkich spodenek do pływania.

Skąd pochodzi nazwa „badejki”?

Wyraz prawdopodobnie wywodzi się z niemieckiego czasownika ‚baden’ czyli kąpać się, stąd zalicza się do germanizmów gwary poznańskiej.

W jakich regionach Polski używa się słowa „badejki”?

Najczęściej w Poznaniu i Wielkopolsce, ale zna się je też na zachodnich Kujawach i w okolicach Bydgoszczy oraz Inowrocławia.

Czy „badejki” można używać w liczbie pojedynczej?

Nie — ten regionalizm występuje w polszczyźnie tylko w liczbie mnogiej; zamiast formy pojedynczej mówi się np. ‚jedne kąpielówki’.

Jak się odmienia słowo „badejki”?

Ma formy zależne od przypadku, np. dopełniacz to ‚badejek’, miejscownik ‚badejkach’, a narzędnik ‚badejkami’.

Czy „badejki” mogą znaczyć coś innego niż kąpielówki?

W potocznej mowie czasem określenie bywa użyte szerzej dla krótkich, plażowych spodenek, a rzadko odnosi się też do męskiej bielizny.

Gdzie zostało udokumentowane użycie słowa „badejki”?

Hasło pojawia w kilku słownikach gwary, m.in. w ‚Słowniku gwary miejskiej Poznania’ oraz w opracowaniach dotyczących gwar kujawskich i gnieźnieńskich.

O autorze

Redakcja bobole.pl

Nasz zespół redakcyjny z pasją zgłębia tematy ciąży, rodzicielstwa i życia rodzinnego. Chcemy dzielić się z Wami naszą wiedzą, pomagając zrozumieć każdy etap rozwoju dziecka i rodzinnych relacji. Ułatwiamy skomplikowane zagadnienia, by każdy rodzic poczuł się pewniej!

Wszystkie wpisy autora

Czytaj również