Obrzęki i zatrzymanie wody w organizmie to jedne z najczęstszych dolegliwości towarzyszących ciąży. Choć z pozoru są naturalnym następstwem zmian hormonalnych i fizjologicznych, mogą powodować znaczny dyskomfort. Jak zatem skutecznie i bezpiecznie pozbyć się nadmiaru płynów w ciąży, nie narażając zdrowia swojego ani dziecka?
Dlaczego w ciąży zatrzymuje się woda w organizmie?
W czasie ciąży w ciele kobiety zachodzi wiele procesów, które przyczyniają się do zatrzymywania wody. Jednym z głównych czynników jest wzrost poziomu progesteronu, który wpływa na rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwiększa ich przepuszczalność. W efekcie część płynów przedostaje się z krwi do przestrzeni międzykomórkowych, co powoduje opuchliznę.
Dodatkowo powiększająca się macica uciska na żyłę główną dolną, utrudniając odpływ krwi z kończyn dolnych. To z kolei prowadzi do zastoju żylnego, szczególnie w nogach. Obrzęki są także skutkiem wzrostu objętości krwi – nawet o 1,5 litra – oraz nagromadzenia płynów jako przygotowanie organizmu na ewentualną utratę krwi podczas porodu.
Nie bez znaczenia są także czynniki zewnętrzne, takie jak upały, długotrwałe stanie lub siedzenie, niewłaściwa dieta oraz nadmierne spożycie soli. Warto pamiętać, że zatrzymanie wody nie zawsze objawia się widoczną opuchlizną – czasem są to tzw. obrzęki ukryte, widoczne jedynie jako nagły przyrost masy ciała.
Jakie objawy wskazują na nadmiar wody w organizmie?
Objawy zatrzymania wody są różnorodne i mogą się nasilać wraz z postępem ciąży. Najczęściej kobiety doświadczają:
- opuchlizny stóp, kostek, dłoni i twarzy,
- uczucia ciężkości i zmęczenia,
- napięcia skóry, szczególnie w okolicach nóg,
- szybkiego przyrostu masy ciała,
- trudności w poruszaniu się, zwłaszcza wieczorem.
Jeśli obrzęki są symetryczne i ustępują po nocnym odpoczynku, zazwyczaj nie stanowią powodu do niepokoju. Warto jednak skonsultować się z lekarzem, jeśli obrzęki obejmują twarz, brzuch, uda lub są połączone z wysokim ciśnieniem i białkomoczem – może to wskazywać na gestozę.
Jak pozbyć się wody z organizmu w ciąży?
Choć może to brzmieć paradoksalnie, najlepszym sposobem na pozbycie się nadmiaru wody w organizmie jest… picie większej ilości wody. Regularne i odpowiednie nawodnienie sprawia, że organizm nie musi magazynować płynów „na zapas”.
Przyszła mama powinna wypijać dziennie około 2,3 litra płynów, z czego minimum 80% powinna stanowić woda.
Woda pobudza nerki do pracy, pomaga usuwać toksyny i usprawnia krążenie limfy. Najlepiej wybierać wodę niegazowaną, źródlaną lub niskozmineralizowaną. Można też sięgać po herbatki ziołowe (np. z pokrzywy), które wykazują działanie moczopędne – zawsze jednak po konsultacji z lekarzem.
Unoszenie nóg
Pozycje ułożeniowe to prosty i skuteczny sposób na poprawę krążenia. Najlepiej odpoczywać z nogami uniesionymi powyżej poziomu serca – wystarczy podłożyć pod nogi kilka poduszek lub oprzeć je o ścianę. Taka pozycja wspomaga odpływ krwi żylnej i limfy z kończyn dolnych.
Chłodne kąpiele i kompresy
Obrzęki można złagodzić poprzez kąpiele stóp w chłodnej wodzie z dodatkiem soli lub olejków eterycznych (np. lawendowego). Dobrym rozwiązaniem są też zimne kompresy – ręcznik namoczony w zimnej wodzie należy przyłożyć na opuchnięte miejsca na 10–15 minut.
Odpowiednia garderoba
W czasie ciąży należy unikać obcisłych ubrań, skarpetek z ciasnymi ściągaczami i wysokich obcasów. Zalecane są luźne i przewiewne ubrania oraz specjalne rajstopy uciskowe, które wspierają krążenie i zmniejszają ryzyko powstawania żylaków.
Jak dieta wpływa na zatrzymywanie wody?
To, co jemy, ma ogromne znaczenie dla gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu. Nadmiar soli w diecie to jeden z głównych winowajców zatrzymywania wody. Sód wiąże wodę w tkankach, przez co pojawiają się obrzęki i wzrost ciśnienia krwi.
Aby temu zapobiec, warto ograniczyć spożycie soli oraz produktów przetworzonych, a zamiast tego sięgać po:
- produkty bogate w potas – banany, pomidory, ziemniaki, szpinak, awokado,
- warzywa i owoce o wysokiej zawartości wody – arbuz, ogórek, truskawki, seler,
- produkty białkowe – chude mięso, ryby, jaja, nasiona strączkowe,
- zioła i przyprawy wspierające diurezę – pietruszka, koper, skrzyp polny.
Warto także zadbać o błonnik w diecie – wspomaga on trawienie, przeciwdziała zaparciom (które również mogą zwiększać uczucie ciężkości) i poprawia pracę układu pokarmowego.
Jak aktywność fizyczna pomaga w usuwaniu wody?
Ruch to jeden z najlepszych sposobów na pobudzenie krążenia i usprawnienie pracy układu limfatycznego. Regularna, umiarkowana aktywność fizyczna pomaga organizmowi radzić sobie z nadmiarem wody i zmniejsza ryzyko obrzęków.
Najbardziej polecane formy ruchu dla kobiet w ciąży to:
- spacery – najlepiej codzienne, nawet krótkie,
- pływanie – odciąża stawy i poprawia krążenie,
- ćwiczenia na piłce – zwłaszcza w III trymestrze,
- joga i pilates dla ciężarnych – najlepiej pod okiem instruktora.
Warto także wykonywać drobne ćwiczenia stóp i palców, szczególnie jeśli dużo czasu spędza się w pozycji siedzącej. Nawet proste ruchy rotacyjne mogą poprawić krążenie i zmniejszyć opuchliznę.
Czy masaże i drenaż limfatyczny są bezpieczne?
Tak, o ile są wykonywane przez specjalistę z doświadczeniem w pracy z kobietami w ciąży. Drenaż limfatyczny to delikatny masaż, który usprawnia przepływ limfy i krwi, pomaga usuwać zalegające płyny i łagodzi uczucie ciężkości nóg.
Można korzystać zarówno z masaży manualnych, jak i aparatów do presoterapii (np. CarePump), które pozwalają na zabieg w domowym zaciszu. Przed rozpoczęciem takiej terapii warto jednak skonsultować się z lekarzem prowadzącym.
Jakie zioła i napoje mogą pomóc?
Niektóre zioła mają naturalne działanie moczopędne, jednak ich stosowanie w ciąży powinno być ograniczone i zawsze skonsultowane z lekarzem. Najbezpieczniejsze i najczęściej polecane to:
- herbatka z pokrzywy – działa moczopędnie i oczyszczająco,
- liście brzozy – wspierają pracę nerek,
- herbatka z melisy lub rumianku – działa relaksująco i wspomaga trawienie,
- woda z cytryną – delikatnie pobudza metabolizm i odświeża organizm.
W ciąży należy unikać herbat zawierających kofeinę, napojów gazowanych, energetyków oraz alkoholu – mogą one zwiększać utratę elektrolitów i paradoksalnie prowadzić do odwodnienia.
Jakie nawyki warto wprowadzić na co dzień?
Walka z zatrzymywaniem wody to nie tylko dieta i aktywność, ale także codzienne przyzwyczajenia. Oto kilka wskazówek:
- śpij na lewym boku – poprawia to krążenie krwi,
- unikaj długiego siedzenia lub stania w jednej pozycji,
- regularnie zmieniaj pozycję ciała,
- nie noś obcisłych ubrań i butów,
- unikaj gorących kąpieli – lepsze są prysznice z naprzemiennym strumieniem wody.
Warto też kontrolować masę ciała – nagły przyrost powyżej 0,5 kg tygodniowo może świadczyć o zatrzymywaniu płynów i wymaga konsultacji lekarskiej.
Kiedy należy zgłosić się do lekarza?
Choć zatrzymanie wody w organizmie jest naturalnym zjawiskiem w ciąży, istnieją sytuacje, które wymagają szybkiej konsultacji ze specjalistą. Niezwłocznie zgłoś się do lekarza, jeśli:
- obrzęki nie ustępują po odpoczynku,
- pojawiły się nagle i są bolesne,
- dotyczą twarzy, brzucha lub ramion,
- towarzyszy im nadciśnienie, białkomocz lub zaburzenia widzenia.
W takich przypadkach może być konieczna diagnostyka w kierunku stanu przedrzucawkowego lub innych zaburzeń ciążowych. Nie należy samodzielnie podejmować prób leczenia bez konsultacji z lekarzem.
Co warto zapamietać?:
- Obrzęki w ciąży są spowodowane m.in. wzrostem progesteronu, uciskiem macicy na żyłę główną oraz zwiększoną objętością krwi.
- Objawy zatrzymania wody obejmują opuchliznę, uczucie ciężkości, napięcie skóry oraz szybki przyrost masy ciała.
- Przyszłe mamy powinny pić około 2,3 litra płynów dziennie, z czego minimum 80% to woda, aby zapobiegać zatrzymywaniu wody.
- Aktywność fizyczna, takie jak spacery i pływanie, oraz odpowiednia dieta bogata w potas i błonnik, pomagają w redukcji obrzęków.
- W przypadku nagłych, bolesnych obrzęków, szczególnie w okolicach twarzy lub brzucha, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.
